«بخش ششم»

همخوان

تعريف همخوان:

حرف هاي موجود در يك كلمه با هم تلفظ مي شوند و با آن نوع تلفظ معني خاصي در ذهن تداعي مي كند، همخوان ناميده مي شود. به عبارت ساده تر: همخوان ها حرف هاي صامت و مصوتي هستند كه يك هجا از كلمه را تشكيل مي دهند كه با آن نوع خواندن معني خاصي از كلمه اراده مي شود.

اگر كلمه بخش شود، آنگاه همخوان هايش معلوم مي شود، و مشخص مي گردد كه از چند همخوان تشكيل شده است.

نمونه هايي از کلمه هاي يك همخواني: کلمه هاي آي، ما و به يك همخواني هستند كه از دو حرف تشکیل شده اند. کلمه هاي بار(بآر)، آري(آرئ) و دل(دۀل) يك همخوان هستند كه از سه حرف تشکیل شده اند. کلمه هاي بيست(بئصط)، رنگ(رعنگ)، قند(قعند) يك همخوان هستند كه از چهار حرف تشکیل شده اند.

نمونه هايي از کلمه هاي دو همخواني: کلمه هاي بابا(بآ+بآ)، جاري(جآ+ري) و رضا(ره+ضآ) چهار حرفي بوده كه دو همخوان دارند. كلمه هاي تابلو(طآب+لؤ)، تابان(طآ+بآن) و كلبو(قول+بؤ) پنج حرفي هستند كه دو همخوان دارند. کلمه هاي خورشيد(خؤر+شئد)، جمشيد(جعم+شئد) و گلنار(قول+نآر) شش حرفي هستند كه دو همخوان دارند.

نمونه هايي از کلمه هاي سه همخواني: كلمه هاي جاناتا(جآ+نآ+طآ)، رودكي(رؤ+دع+كئ) و شيراري(شئ+رآ+زئ) شش حرفي هستند كه هر كدام سه همخوان دارند. كلمه هاي رودخانه=رود+خآ+نه، خميني=خو+مهئ+ني و هماهنگ=حع+مآ+حعنگ هفت حرفي هستند كه سه همخوان دارند:  

 

تشخيص همخوان ها

براي تلفظ صحيح يك كلمه نياز به تشخيص صحيح همخوان ها دارد. بهترين روش تلفظ صحيح يك كلمه، شنيدن تلفظ آن از صاحبان اصلي زبان است. يكي ديگر از روش ها خواندن جمله يا متني است كه كلمه مورد نظر در آن قرار دارد، تا معلوم شود با كدام همخوان معني جمله كامل مي كند.

يكي از جاهايي كه نياز به دانستن صحيح همخوان ها احساس مي شود وجود كلمه ها با املاهاي يكسان اما با تلفظ هاي متفاوت است. تلفظ هاي متفاوت باعث مي گردد كه همخوان هاي يك كلمه با هم ديگر فرق داشته باشند.

نمونه هايي از کلمه هايي كه دو نوع تلفظ دارند: يكي متداول كه بيشتر مردم آن كلمه را با آن نوع تلفظ مي شناسند. ديگري نامتداول كه دور از ذهن است.  مثلاً كلمه بابا در تلفظ متداول بآ+بآ تلفظ مي شود و در تلفظ نامتداول بآب+آ  تلفظ مي شود. نمونه ديگر كلمه رودك كه دو نوع تلفظ دارد. در تلفظ متداول رودك(رؤ+دعك) تلفظ مي شود و در نوع نامتداول رؤد+عك تلفظ مي گردد.

هر كلمه نوشتاري از يك يا چند هجا با همخوان آشكار و ثابت تشكيل مي شود كه داراي معني خاص است.

درست خواندن يك كلمه مساوي است با تشخيص و تلفظ درست هجاهايي كه در كنار هم قرار مي گيرند، آن چنان كه در گفتار شنيده مي شود.

نكته مهم: با استفاده از شنيدن مي توان يك كلمه را درست تلفظ كرد. با ديدن كلمه نوشتاري نمي توان آْن كلمه را درست خواند. وقتي فردي مي تواند كلمه ي را درست تلفظ كند كه حداقل يك بار تلفظ آن كلمه را قبلا شنيده باشد.

در تلفظ كلمه هاي يك، دو و سه حرفي در خط مۀيآر مشكل تلفظ وجود ندارد. دشواري هاي تلفظ بيشتر در كلمه هاي چهار حرفي و بالاتر از آن وجود دارد. اما در خط مزدوج در هجاهاي يك، دو و سه حرفي هم دشواري تلفظ وجود دارد. آوا نگاري كلمه كمك مي كند تا كلمه ها صحيح تلفظ شود:

درست(متداول)

غلط(غير متداول)

بآبآ -1،-1(با+با)

بآبآ -1-،1(باب+آ)

طعمآشآ. -1،-1،-1 (طع+مآ+شآ)      

طعمآشآ. -1-،1،-1(طعم+آ+شآ)     

طوچآل. -1،-1-   (طؤ+چآل) 

طوچآل. -1-،1-  (طؤچ+آل) 

حؤصهئن-1،-1- - (حؤ+صۀین)

حؤصهئن-1-،ا--   (حؤص+ۀین)   

كهطآبعط -1،-1،-1- (كه+طآ+بعط)      

كهطآبعط -1-،1،-1- (كۀط+آ+بعط)   

خآطون=-1،-1- (خآ+طؤن)

خآطون=-1-،1-(خآط+ؤن)

شيرآز=-1،-1-(شئ+رآز)

شيرآز=-1-،1-(شئر+آز)

روزآن=-1،-1-(رؤ+زآن)

روزآن=-1-،1-(رؤز+آن)